|
Jak długo zachowane są odruchy, tak długo chory krztusi się, kaszle, pluje, wreszcie połyka wydzielinę zmieszaną z narkotykiem i w ten sposób pozbywa się jej. Połknąwszy jednak ślinę i śluz wprowadzi do żołądka drażniący związek, który wywoła wymioty. Półprzytomny lub nieprzytomny człowiek może się zachłysnąć wymiociną, po prostu może utonąć w zwymiotowanej treści, która wypełni mu płuca. W okresie bezodruchowym ślina i śluz nie połykane mogą zatkać krtań i uniemożliwić oddychanie; mogą one powoli spływać do oskrzeli i pęcherzyków płucnych i stać się po narkozie przyczyną śmiertelnego zapalenia płuc. W okresie głębokiej narkozy zwiotczały język opada, zatyka wejście do krtani i również następuje duszenie. Nieodpowiednie dawkowanie, brak dokładnej obserwacji zachowania się w miarę rozwoju anestezjologii i chirurgii, zwłaszcza chirurgii klatki piersiowej, leki przednarkotyczne spełniają coraz rozleglejsze zadania. Lek przednarkotyczny ma przede wszystkim wpłynąć uspokajająco na niecenie i lęk przed zabiegiem, ma od-psychikę chorego, ma zmniejszyć pod-ciążyć ośrodkowy układ nerwowy i zapobiec urazowi psychicznemu, jakim jest lęk przed grozą i niebezpieczeństwem operacji chirurgicznej. Chroni on jednak i przed urazem somatycznym, ponieważ uspokojony, słabiej reagujący ośrodkowy układ nerwowy trudniej poddaje się wyczerpaniu, które go czeka w czasie chirurgicznego uszkadzania różnych tkanek. W ten sposób w pewnym stopniu zmniejsza się możliwość wstrząsu chirurgicznego. Przez wpływ na dośrodkowe lub odśrodkowe ramię łuku odruchowego mają praemedicuntia zapobiec odrucłiom, jak nadmierne wydzielanie w drogach oddechowych, jak zatrzymanie oddechu i serca, oddechu, tętna, źrenicy — mogą doprowadzić do porażenia ośrodka oddechowego przez narkotyk. Sygnałem zbliżającego się uduszenia jest nagłe rozszerzenie wąskiej dotąd źrenicy, sinica, pogorszenie tętna. Wreszcie każdej głębokiej narkozie towarzyszy kwasica i niedotlenienie niektórych narządów. Jeżeli narkoza jest długotrwała, to te dwa niefizjologiczne stany mogą nieodwracalnie uszkadzać pewne narządy, takie jak serce, nerki, wątroba, i mogą wywołać następowe późne schorzenia, abstrahując od możliwości uszkodzenia tych narządów bezpośrednio przez narkotyk. Odpowiedni dobór narkotyku, odpowiednie leki ograniczające jego uboczne działanie, praemedicatio — mogą stworzyć choremu warunki jak największego bezpieczeństwa. Narkoza jest przecież środkiem pomocniczym w zabiegu, a nie zabiegiem samym dla siebie. Leki przednarkotyczne mają zsumować swoje działanie z działaniem narkotyku albo je spotęgować, przez to skrócić okres zasypiania, osłabić okres podniecenia i przede wszystkim pozwolić na zmniejszenie dawki narkotyku chirurgicznego. Przez spotęgowanie działania na ośrodki przemiany materii zmniejszają one spalanie, pozwalają tkankom bez szkody przetrzymać okres podtlenności, szczególnie niebezpieczny dla ośrodkowego układu nerwowego, którego przemiany chemiczne są przemianami tlenowymi. Morfina w dawkach 0,01—0,02 g powinna być wstrzyknięta podskórnie 40— 60 minut przed narkozą, nie później. W tym czasie okres największego zagrożenia ośrodka oddechowego przez morfinę już minął i lek ten nie skumuluje swego porażającego działania z porażającym działaniem narkotyku. Właściwe zadanie morfiny polega na zmniejszeniu wrażliwości bólowej, uspokojeniu ośrodkowym i znacznym skróceniu okresu podniecenia, zmniejszeniu przemiany materii i zapotrzebowania na tlen ośrodkowego układu nerwowego i wszystkich narządów. W ten sposób morfina zmniejsza do minimum możliwości uszkodzenia narządów z powodu niedotlenienia oraz zmniejsza natężenie kwasicy. Morfina jednak zwęża źrenicę, która przestaje odgrywać rolę niejako wskaźnika ułatwiającego regulowanie głębokości narkozy. Morfina nie powinna być stosowana przed narkozą pentotalową ani cyklopropanową. Dolantyna. Zamiast morfiny stosować można bezpieczniejszą dolantynę (meperydynę) w dawce 0,1—0,2 g domięśniowo. Ponieważ jednak dolantyna ma działanie atropinowe, wstrzykiwana 15 minut przed narkozą atropina powinna być podana w dawce o połowę mniejszej. Atropina w dawkach 0,0005—0,001 g wstrzykiwana jest podskórnie przynajmniej 15 minut przed narkozą. Poraża ona zakończenia nerwów wydzielniczych, hamuje wydzielanie wszystkich gruczołów, poraża mechanizm hamujący w sercu i nie dopuszcza do odruchowego zatrzymania jego pracy, poraża zakończenia ruchowe w oskrzelach i utrudnia skurcz oskrzeli {bronchospasmus), który czasem wyzwalają same narkotyki lub środki pomocnicze narkozy (jady zakończeń ruchowych). Atropina jednak rozszerza trwale źrenicę i również nie pozwala wykorzystać jej jako jednego z czynników orientacyjnych. Skopolamina, stosowana podskórnie w dawkach 0,0001—0,0003 g przynajmniej na 30 minut przed narkozą, ma obwodowe działanie atropiny na wydzielanie i na motorykę, a ośrodkowe działanie morfiny na ośrodek oddechowy, oraz różne od morfiny działanie porażające na korę mózgową. Znacznie zmniejsza i skraca okres podniecenia, ale nie powinna być stosowana łącznia z morfiną, lecz zamiast morfiny (i atropiny). Łącznie z morfiną łatwo poraża ośrodek oddechowy. |
